سازها و نوازندگی

ني

ني از ساز هاي بادي كهن و از جنس گياه ني است كه طول آن از شش گره و هفت بند تشكيل شده است و به همين دليل به آن ني هفت بند مي گويند.

هنگام نواختن، هوا از دهانه ني وارد مي شود و با انگشت گذاري بر سوراخها و با تغيير فشار هوا صداهاي مختلف بوجود مي آيند. نوازنده ، ني را عمودي در دست مي گيرد و دهانه آن را بين دو دندان جلو و يا بين لب ها قرار مي دهد و در آن مي دمد. بخش زيادي از هواي دميده شده از سوراخهاي باز ني خارج مي شود و نوازنده با انگشتهاي هر دو دست سوراخها را باز و بسته مي كند.

ممكن است نوازنده هنگام نواختن ، دست راست را بالاي دست چپ قرار دهد و برعكس.

هنگام ساختن ني ، روي گره ها را با نواز مي پوشانند و بر سر دهانه و انتهاي لوله ني ، لوله استوانه اي كوتاهي به طول تقريبي 7 سانتي متر و هم قطر ضخامت ني از فلز برنج قرار مي دهند.

طول ني حدود 30 تا 65 سانتي متر و قطر آن از 5/1 تا 3 سانتي متر است و تعداد 5 سوراخ در طرف جلو و يك سوراخ در قسمت عقب ني ايجاد مي كنند. هر چه لوله ني باريكتر و كوتاهتر باشد صداي آن زير تر است و برعكس.

ني در اندازه هاي مختلف تهيه مي شود و نمي توان آن را كوك كرد. بدنه اصلي اين ساز چون در طبيعت رشد مي كند ، دو ني كاملا از هر جهت همسان كمتر بدست مي آيد.

وسعت

وسعت صداي ني معمولا حدود دو اكتاو و نيم است. ني به طور طبيعي فاقد نت "سي" روي خط سوم حامل است. وسعت صداي ني به چهار منطقه صوتي شامل صداي بم و بم نرم ، صدي اوج ، صداي غيث  و صداي ذيل(پس غيث) تقسيم مي شود.

انواع ني

به علت ساختار طبيعي بدنه ني و عدم امكان كوك كردن آن مي توان با توجه به تغيير طول و قطر لوله، از هر پرده اي ني داشت. به جر ني در كوك "دو" بقيه ني ها از سازهاي انتقالي هستند. مثلا ني در كوك سي بمل وقتي "دو" مي زند "سي بمل" صدا مي دهد پس بايد براي آن يك پرده بالاتر يعني "ر" نوشت تا صداي "دو" بدهد. يا براي ني "لا" كه يك پرده و نيم پايين تراز دياپازون است بايد يك پرده و نيم بالاتر نت نويسي كرد تا دياپازون صدا بدهد .

ني ، سازي ست كهن و به همين صورت در تمام نواحي ايران معمول است و انواع ديگر آن را نيز با تفاوتهايي مي توان مشاهده كرد ، مانند ني انبان، بالابان.

ني هايي كه از نواحي خشك به دست مي آيند، چوب محكمتري دارند و ترك نمي خوردند.

ني از سازهايي ست كه براي تكنوازي مناسب تر است ولي در گروه نوازي هاي سازهاي ملي هم از آن استفاده مي شود.

امكانات اجراي ني

نوازندگي در صداهاي بم ني، حجم بيشتر و در صداهاي زير حجم كمتري دارد.

اجراي تكيه ها ، استكاتو، واخوان خا و آرپژهاي كوتاه (در صورت نياز) در اين ساز به خوبي ميسر است.

حالتهاي كيفي موسيقي با كم و زياد كرد فشار و دميدن و حركت مختصر انگشتها بر روي سوراخها ايجاد مي شوند.