سازها و نوازندگی

قيچک

قيچک ساز زهي آرشه اي است که در ساخت آن چوب ، پوست و فلز به کار مي رود. اين ساز توانايي اجراي تکنوازي و گروه نوازي را دارد

اين ساز در موسيقي نواحي مختلف ايران استفاده مي شود و طي نيم قرن گذشته با تغييراتي مختصر در گروه نوازي سازهاي ملي نيز متداول شده است. هنگام نوازندگي ، قيچک را نشسته به صورت عمودي با دست چپ نگه مي دارند و با دست راست آرشه را به صورت افقي در حرکات رفت و برگشت بر سيمهاي آن مي کشند. طول اين ساز حدود 56 سانتي متر است و اجراي اصلي آن عبارتند از کاسه، دسته و سر پنجه.

کاسه طنيني

بدنه اصلي قيچک از چوب يک تکه و معمولا گردو، توت يا چوب هاي محکم ديگر ساخته مي شود. کاس طنيني، حجيم و دو فرو رفتگي بزرگ در طرفين، آن را به دو قسمت بزرگتر و کوچکتر تقسيم مي کند. قسمت کوچکتر در پايين ساز قرار دارد و بر دهانه آن پوست کشيده مي شود و خرک روي قسمت پوست قرار مي گيرد. دهانه قسمت بزرگتر باز است و دسته، تا روي نيمي از اين قسمت ادامه مي يابد.

پوست

معمولا در ساخت قيچک از پوست آهو يا گوسفند استفاده مي شود.

دسته

جنس دسته قيچک از همان جنس چوب بدنه است که به صورت يک تکه با بدنه تراشيده مي شود. دسته اين ساز کوتاه است و از يک طرف به قسمت بزرگ تر کاسه، و از طرف ديگر به سر پنجه متصل است. قيچک فاقد دستان بندي ست و تمام فواصل موسيقي ملي (پرده، نيم پرده، ربع پرده) بر روي آن قابل اجراست.

سر پنجه

جعبه اي کوچک و تو خالي و از جنس چوب است. در ابتداي طول دسته مجموعا چهار گوشي (به تعداد سيمها) در طرفين آن قرار دارند و در انتهاي آن تاج قيچک با خميدگي رو به عقب قرار دارد.

گوشي ها

قيچک داراي چهار گوشي است که به صورت ميخ سر پهن ، دو به دو در طرفين سر پنجه قرار دارد.

شيطانک

قطعه چوبي کم ار تفاع و باريک است به عرض دسته ساز که بين سرپنجه و دسته قرار دارد و سيمها از درون شيارهاي کم عمق آن عبور مي کنند و به طرف گوشي هاي مي روند.

خرک

خرک قيچک از جنس چوب يا استخوان است به ارتفاع تقريبي 2 سانتي متر که با دو پايه کوچک خود، روي پوست کاسه کوچک ساز قرار مي گيرد و سيمها از درون آن عبور مي کنند.

سيم گير

قطعه اي کوچک و از جنس چوب يا فلز است که در انتهاي بدنه کاسه نصب شده و سر ِگره دار سيم به آن بسته مي شود.

تعداد و جنس سيم ها

قيچک داراي 4 سيم از جنس فلز است که چهارمين سيم، روکش دار و ضخيم تر است. طول سيمها در قيچک معمولي از سيم گير تا شيطانک حدود 33 سانتي متر است.

وسعت

وسعت صداي قيچک معمولي حدود دو اکتاو است.

آرشه

در نوع محلي اين ساز از کمانه استفاده مي شد اما امروزه از آرشه ويلن و در نوع بزرگتر (قيچک باس) از آرشه ويلنسل استفاده مي شود.