سازها و نوازندگی

تمبک

تمبک از سازهاي کوبه اي است و اصطلاحا به آن ضرب هم گفته مي شود.

اين ساز از چوب درخت گردو، افرا يا توت به صورت يک تکه در دو قسمت تنه (حجيم تر) و نفير(باريکتر) در اندازه هاي مختلف ساخته مي شود. طول تمبک از دهانه بزرگ تا دهانه کوچک معمولا 44 سانتي متر است. هنگام نوازندگي، تمبک را افقي به صورتي که دهانه بزرگتر رو به بيرون باشد روي ران پا مي گذارند و با دو دست بر پوست ضربه مي زنند. تمبک هايي که در ارکستر به کار مي رود بزرگتر و براي تکنوازي کوچکتر هستند.

دهانه بزرگ
قطر دهانه بزرگ که روي آن پوست کشيده مي شود، در تمبک ارکستر، از بيرون 32 و از داخل 27 و ضخامت جدار آن 2.5 سانتي متر است. که پس از نازک کردن لبه چوب نزديک به پوست، اين زخامت به دو ميلي متر مي رسد. در تمبک نوازي، قطر دهانه بزرگ از بيرون 22 و از داخل 18 سانتي متر است. دهانه بزرگ بايد دايره کامل باشد تا صدا در تمام نقاط کناره يکسان باشد.

تنه
تنه به قسمت حجيم تر تمبک گفته مي شود که طول آن در تمبک ارکستر حدود 28 و در تمبک تکنوازي 18 سانتي متر و تا حدي محدب است و در عرض آن شيار(عاج) هايي ايجاد مي شوند که از لغزيدن تمبک هنگام نواختن جلوگيري مي کنند. گاه در هنگام نوازندگي با کشيدن ناخن يا حلقه انگشتر روي اين شيارها صداي خاصي ايجاد مي شود که مورد استفاده نوازندگان ماهر قرار مي گيرد.

نفير
نفير يا گلو به قسمت باريکتر تمبک، بين تنه و دهانه کوچک مي گويند که طول آن از تنه تا دهانه کوچک حدود 26 و قطر بيروني آن حدود 18 سانتي متر است. تراش نفير از بيرون استوانه اي شکل و از داخل مخروطي(شيپوري) است و دهانه کوچکتر شيپور به تنه متصل است.

دهانه کوچک
دهانه کوچک در ادامه نفير قرار دارد که در واقع محل خروج صداي حاصل از ارتعاشات پوست توسط ضربه هاي دو دست است و قطر آن در تمبک ارکستر 22 و در تمبک تکنوازي 18 سانتي متر است.

پوست
پوست تمبک تکنوازي به علت حجم کوچک آن نازک تر است  و براي تمبک ارکستر از پوست ضخيم تر  کهنه و عمل آمده بز يا ميش استفاده مي شود. پوست را با چسب يا سريش روي لبه بيروني دهانه بزرگ مي چسبانند.

ويژگي هاي ديگر تمبک

تمبک در همراهي با سازهاي ديگر و تکنوازي و گروه نوازي سازهاي کوبه اي قابليت اجرا دارد.

انواع تمبک ، از جمله تمبک زورخانه در حجم بزرگ نيز معمول است.